Jak zdiagnozować autyzm?

Jak zdiagnozować autyzm?

Diagnoza często kojarzy się z wyrokiem, budząc niepokój i negatywne emocje, zwłaszcza gdy dotyczy własnego dziecka. Powinna jednak przynieść ulgę i spokój  rodzicom, a nie stać się źródłem lęku o przyszłość dziecka.

Według ekspertów, diagnoza może działać jak mapa, pomagając osobom ze spektrum autyzmu zrozumieć swoje doświadczenia oraz odpowiedzieć na wiele pytań. Rodzicom natomiast ułatwia odnaleźć się w nowej sytuacji i zadbać o rozwój dziecka.

Spektrum autyzmu – odmienny rozwój, nie choroba

Autyzm nie jest chorobą, ale zaburzeniem neurorozwojowym, wpływającym na różne sfery funkcjonowania człowieka: społeczne, komunikacyjne, poznawcze, motoryczne i adaptacyjne. Przejawia się w specyficznej organizacji myślenia i komunikacji oraz w szczególnych zainteresowaniach i aktywnościach. Osoba w spektrum autyzmu jest w tym stanie przez całe życie.

Objawy mogą być bardzo różne – od subtelnych trudności po poważniejsze ograniczenia. Każda osoba w spektrum autyzmu jest inna. Dlatego mówimy o „spektrum”, bo różnice mogą dotyczyć intensywności i rodzaju objawów.

Charakterystyczny jest nieharmonijny rozwój różnych sfer funkcjonowania, a trudności mogą ujawnić się później, gdy wymagania otoczenia przekraczają umiejętności danej osoby.

Po co diagnozować?

Diagnoza powinna obejmować nie tylko kryteria diagnostyczne, ale także dokładną charakterystykę mocnych stron i trudności osoby oraz jej potrzeb. Ważne jest uwzględnienie historii życia i środowiska, w którym osoba w spektrum żyje.

Diagnozę można zrobić w każdym wieku. Reakcje rodziców na diagnozę spektrum autyzmu u dziecka mogą być różne – od wątpliwości po rozpacz i złość. Adaptacja do nowej sytuacji może być wyzwaniem, ale dzięki tej wiedzy:

• lepiej zrozumiesz swoje dziecko i będziesz je świadomie wspierać,
• dowiesz się, co zmienić i jak skutecznie radzić sobie z wyzwaniami,
• dziecko w spektrum zyskuje samoświadomość i może konstruktywnie przeformułować swoją sytuację,
• łatwiej zapobiegać trudnym emocjom i rozwojowi zaburzeń towarzyszących, tj. lęk i depresja.

Jakie są kryteria diagnostyczne autyzmu dziecięcego?

Obecnie lekarze i psycholodzy posługują się m.in. klasyfikacją ICD-10. W diagnozie bierze się pod uwagę:

1. Wczesne objawy (przed 3. rokiem życia):
   • opóźniony rozwój mowy i trudności w porozumiewaniu się,
   • brak lub słabe relacje społeczne,
   • ograniczona zabawa (brak udawania, naśladowania).
2. Objawy społeczne:
   • brak kontaktu wzrokowego, uboższa mimika i gestykulacja,
   • trudności w nawiązywaniu i utrzymaniu relacji z rówieśnikami,
   • brak odwzajemniania społeczno-emocjonalnego (odmienne reagowanie na emocje innych osób, niedostosowanie zachowania do kontekstu społecznego lub słaba integracja zachowań społecznych),
   • brak potrzeby dzielenia się z innymi radością, zainteresowaniami i osiągnięciami.
3. Komunikacja:
   • opóźnienie rozwoju lub brak mowy,
   • echolalia – powtarzanie ostatnio usłyszanych wyrazów i zwrotów,
   • stereotypowe powtarzanie w wypowiedziach wybranych słów i fraz,
   • problemy w prowadzeniu i utrzymaniu rozmowy,
   • mało różnorodna zabawa „na niby”.
4. Zachowania i zainteresowania:
   • powtarzalne ruchy (np. machanie rękami),
   • przywiązanie do schematów i pozornie nieistotnych rutyn,
   • duża koncentracja na właściwościach przedmiotów (kształtach, fakturach, zapachach, hałasach),
   • wąskie, intensywne zainteresowania.

Kiedy warto zgłosić się do diagnosty?

Pierwsze objawy można zauważyć już u dzieci około 18. miesiąca życia. Warto zwrócić uwagę na takie sygnały, jak:

• brak kontaktu wzrokowego,
• obniżona wrażliwość na obecność innych,
• nietypowe reakcje zmysłowe (np. nadwrażliwość na dźwięk, awersja na dotyk).

W przedszkolu i szkole objawy mogą się nasilać. Trudności w kontaktach z rówieśnikami, problemy z adaptacją do nowych sytuacji czy specyficzne zainteresowania to sygnały, których nie warto ignorować. Wsparcie i zrozumienie specyficznych zainteresowań oraz trudności dziecka może pomóc w ich konstruktywnym wykorzystaniu i rozwoju kompetencji społecznych oraz komunikacyjnych.

Masz podejrzenia? Zrób pierwszy krok.

Nie musisz wiedzieć wszystkiego. Wystarczy, że porozmawiasz o swoich wątpliwościach ze specjalistą i poszukasz odpowiedzi.