Zaburzenia aktywności i uwagi (ADHD)

Co to jest ADHD i co warto wiedzieć?

ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na sposób myślenia, zachowania i funkcjonowania w codziennym życiu.

Objawy obejmują: 

• nadmierną aktywność (hiperaktywność),
• impulsywność,
• trudności z koncentracją uwagi.

ADHD może występować zarówno u dzieci, młodzieży, jak i dorosłych, wpływając na naukę, pracę i relacje z innymi.

Objawy ADHD

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na codzienne funkcjonowanie – zarówno w domu, jak i w środowisku szkolnym czy zawodowym. Objawy nie są wynikiem złego wychowania ani braku motywacji – mają swoje źródło w odmiennym funkcjonowaniu układu nerwowego.

Objawy kryterialne dotyczą trzech  obszarów:

 Deficyty uwagi

• trudność w utrzymaniu koncentracji na zadaniu,
• łatwe rozpraszanie się bodźcami zewnętrznymi,
• częste porzucanie zadań bez ich dokończenia,
• zapominanie o obowiązkach, gubienie rzeczy,
• problemy z planowaniem i organizacją,
• w środowisku szkolnym: częste błędy wynikające z nieuwagi, wykonywanie dodatkowych, nieplanowanych rysunków lub zadań, nadmierne znużenie i szybkie męczenie się przy pracy umysłowej.

 Impulsywność

• działania podejmowane bez zastanowienia,
• przerywanie innym w rozmowie lub zabawie,
• trudność w oczekiwaniu na swoją kolej,
• skłonność do szybkiego reagowania emocjonalnego.

 Nadmierna aktywność (hiperaktywność)

• potrzeba stałego ruchu – nawet w sytuacjach wymagających spokoju,
• trudność w pozostaniu na miejscu, wiercenie się, wstawanie, bieganie,
• objawy mogą mieć także charakter wewnętrzny – jako niepokój psychoruchowy: np. manipulowanie przedmiotami, machanie nogą, stukanie palcami,
• trudność w odpoczynku i relaksie, problemy z zasypianiem.

Należy natomiast  pamiętać, że osoby z ADHD często doświadczają również  zaburzeń regulacji emocjonalnej, polegającej na:  

• intensywne i trudne do kontrolowania reakcje emocjonalne,
• szybkie zmiany nastroju,
• nadwrażliwość na krytykę lub odrzucenie,
• impulsywne reakcje emocjonalne, takie jak krzyk czy płacz.

Jak ADHD objawia się na różnych etapach życia?

Objawy ADHD mogą przyjmować różną formę na poszczególnych etapach rozwoju. Ich intensywność i wpływ na codzienne funkcjonowanie zmieniają się wraz z wiekiem, jednak trudności często utrzymują się także w dorosłości.

 Dzieciństwo

• nadmierna aktywność ruchowa (często opisywana jako „nieustanne bycie w ruchu”),
• trudności z koncentracją uwagi na zadaniach,
• impulsywność, problemy z przestrzeganiem zasad,
• kłopoty w relacjach z rówieśnikami.

 Wiek wczesnoszkolny

• problemy z nauką, organizacją i utrzymaniem codziennej rutyny,
• trudności w skupieniu uwagi podczas lekcji,
• konflikty rówieśnicze i brak umiejętności regulowania emocji.

 Okres dojrzewania

• zmniejszenie objawów nadpobudliwości ruchowej,
• utrzymujące się trudności z koncentracją, impulsywnością i planowaniem,
• większe ryzyko obniżonego nastroju, zaburzeń lękowych i zachowań ryzykownych,
• trudności edukacyjne i napięcia w relacjach z dorosłymi.

 Dorosłość

• utrzymujące się trudności z organizacją, skupieniem i kontrolą impulsów,
• kłopoty w pracy, zarządzaniu czasem, obowiązkach domowych,
• trudności w relacjach partnerskich i społecznych,
• podatność na zaburzenia depresyjne i lękowe,
• niska samoocena i poczucie frustracji.

Co często towarzyszy ADHD?

ADHD rzadko występuje w izolacji. U wielu dzieci i młodzieży obserwujemy trudności, które współtowarzyszą zespołowi nadpobudliwości psychoruchowej. Najczęściej są to:

• zaburzenia lękowe,
• zaburzenia zachowania i opozycyjno-buntownicze (ODD/CD),
• specyficzne trudności w uczeniu się (np. dysleksja, dyskalkulia),
• trudności emocjonalne, takie jak niska samoocena, drażliwość czy wahania nastroju,
• funkcjonowanie w spektrum autyzmu.

Złożony obraz objawów może wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka w domu, szkole i relacjach z rówieśnikami.

Jak można pomóc osobie z ADHD?

Indywidualna terapia (CBT)

• Terapia poznawczo-behawioralna jest rekomendowaną metodą leczenia ADHD. Pomaga w rozwijaniu umiejętności samoregulacji, planowania, organizacji oraz rozumieniu własnych emocji i reakcji. Wspiera także budowanie poczucia sprawczości i samoakceptacji — szczególnie u młodzieży i osób dorosłych.

Praca z rodziną i otoczeniem dziecka

• Integralną częścią terapii ADHD jest edukacja i wsparcie rodziców. W ramach spotkań psychoedukacyjnych lub warsztatów uczymy, jak skutecznie wspierać dziecko, jak reagować na trudne zachowania i jak tworzyć środowisko sprzyjające rozwojowi.

Farmakoterapia

• Leczenie farmakologiczne może istotnie zmniejszyć nasilenie objawów ADHD, takich jak impulsywność, nadmierna aktywność i trudności z koncentracją. Leki są dobierane indywidualnie przez psychiatrę dziecięcego, po dokładnej diagnozie i ocenie potrzeb pacjenta.

Wzmacnianie zasobów i potencjału

• Osoby z ADHD często wykazują się kreatywnością, nieszablonowym myśleniem, szybkością działania i elastycznością w sytuacjach wymagających natychmiastowej reakcji. Naszym celem jest wspieranie rozwoju mocnych stron i pomaganie pacjentom w ich świadomym wykorzystywaniu na co dzień — w szkole, pracy i relacjach.

Diagnoza ADHD to sygnał, że warto zacząć działać

ADHD może być wyzwaniem dla dziecka i rodzica, ale dzięki wczesnej diagnozie, odpowiedniej terapii i psychoedukacji objawy nie muszą ograniczać.

Jeśli osoby z ADHD dostaną odpowiednie wsparcie, mogą osiągać sukcesy i prowadzić satysfakcjonujące życie.